Scouring van cellulosevezels – voor ecoprint en natuurlijk verven

Voordat ik ga ecoprinten of natuurlijk verven op linnen, katoen of andere cellulosevezels, begint voor mij het proces altijd met dezelfde belangrijke stap: WASSEN – SCOURING.

Door je stof goed te scouring verwijder je vuil, vetten, wassen en andere resten uit de vezels. Zo maak je de vezels schoon en toegankelijk voor wat daarna komt: het beitsmiddel, tannines, natuurlijke kleurstoffen én natuurlijk de kleuren en tannines uit bladeren en bloemen.

Het is misschien niet het spannendste onderdeel van ecoprinten. Er zijn nog geen bladeren, geen kleuren en geen verrassende prints om uit te pakken.

Toch begint voor mij juist hier de basis voor een mooie ecoprint.

Een schone vezel kan beter ontvangen.

WAT IS SCOURING?

Scouring is de textielterm voor het grondig reinigen van vezels voor het beitsen, natuurlijk verven of ecoprinten.

Ook nieuwe stof is niet automatisch schoon genoeg om direct mee te gaan verven of ecoprinten. In en op de vezels kunnen natuurlijke vetten en wassen aanwezig zijn, maar ook vuil en reststoffen die tijdens het spinnen, weven, verwerken en afwerken van de stof zijn achtergebleven.

Soms zie je daar helemaal niets van.

Toch kunnen deze stoffen de opname van je beitsmiddelen en kleurstoffen beïnvloeden. Ze vormen als het ware een kleine barrière tussen de vezel en alles wat jij er later aan wilt toevoegen.

Daarom wil ik mijn linnen en katoen voor het ecoprinten of natuurlijk verven zo schoon en absorberend mogelijk maken.

Dat is precies wat we met scouring doen.

 

WAAROM IS SCOURING VAN CELLULOSEVEZELS BELANGRIJK VOOR ECOPRINT EN NATUURLIJK VERVEN?

Bij ecoprinten en natuurlijk verven wil je dat water, beitsmiddelen, tannines en kleurstoffen zo goed en gelijkmatig mogelijk bij de vezels kunnen komen.

Wanneer een stof nog vetten, wassen of andere resten bevat, kan die opname worden verstoord. Het ene gedeelte van de stof neemt dan bijvoorbeeld gemakkelijker iets op dan het andere.

Een goede scouring helpt om:

• vuil uit de vezels te verwijderen
• vetten en wassen los te maken
• reststoffen uit de productie van de stof te verwijderen
• de vezels beter bevochtigbaar en absorberend te maken
• de stof voor te bereiden op het beitsen
• een goede basis te creëren voor natuurlijk verven en ecoprinten

Scouring gaat dus verder dan gewoon je stof even wassen.

Het doel is een schone, toegankelijke cellulosevezel die klaar is voor de volgende stappen van het proces.

WELKE STOFFEN ZIJN CELLULOSEVEZELS? 

Cellulosevezels zijn vezels die geheel of grotendeels uit plantaardige cellulose bestaan.

Denk bijvoorbeeld aan:

linnen, katoen, hennep, ramie, bamboe en viscose.

Vooral bij ecoprinten op linnen vind ik een goede voorbereiding belangrijk. Linnen kan prachtig reageren op tannines, ijzer, beitsmiddelen, natuurlijke kleurstoffen, bladeren en bloemen. Maar alles begint met de vezel waarop je werkt.

MIJN METHODE: CELLULOSEVEZELS WASSEN IN DE WASMACHINE 

Zelf scour ik mijn cellulosevezels meestal gewoon in de wasmachine.

Ik heb door de jaren heen verschillende manieren gebruikt en dit is de methode die voor mij prettig werkt. Zeker wanneer ik grotere hoeveelheden linnen of katoen tegelijkertijd wil voorbereiden.

ZO SCOUR IK LINNEN EN KATOEN IN DE WASMACHINE 

🌱 60°C
🌱 Lang wasprogramma
🌱 Goed gevulde tot volle trommel
🌱 2 eetlepels soda ash
🌱 1 eetlepel afwasmiddel

En vervolgens mag de wasmachine haar werk doen.

De combinatie van water, warmte, tijd, soda ash, reinigingsmiddel en beweging helpt om de cellulosevezels grondig schoon te maken.

WAT DOET SODA ASH (NATRIUMCARBONAAT) TIJDENS HET SCOURING? 

Soda ash, ook wel natriumcarbonaat genoemd, maakt het water alkalisch.

Dit helpt om vetten, wassen en andere verontreinigingen uit cellulosevezels los te maken en te verwijderen.

Daarom wordt soda ash veel gebruikt bij het scouring van linnen en katoen voor natuurlijk verven en ecoprinten.

Het afwasmiddel helpt bij het reinigen en ontvetten en verlaagt de oppervlaktespanning van het water. Daardoor kan het water gemakkelijker tussen de vezels komen en kan losgekomen vuil worden afgevoerd.

Ik gebruik hiervoor graag een eenvoudig afwasmiddel en niet meer dan nodig is. Heel veel schuim maakt je stof tenslotte niet automatisch schoner.

WAAROM GEBRUIK IK 60°C EN EEN LANG WASPROGRAMMA? 

Bij een traditionele scouring in een pan wordt vaak met een hogere temperatuur gewerkt.

Mijn wasmachinemethode werkt anders.

Ik kies voor 60°C in combinatie met een lang wasprogramma. De stof krijgt gedurende langere tijd water, warmte en vooral veel beweging.

Voor mijn manier van werken geeft dit een fijn en betrouwbaar resultaat.

En eerlijk gezegd houd ik ook van praktisch werken. Wanneer ik een flinke hoeveelheid linnen voor mijn ecoprints wil voorbereiden, vind ik het heerlijk dat ik de wasmachine kan vullen en ondertussen verder kan met andere dingen in het atelier.

SCOURING VAN CELLULOSEVEZELS IN EEN PAN KAN NATUURLIJK OOK

Misschien heb je maar een kleine hoeveelheid stof.

Misschien wil je heel precies werken met het gewicht van je linnen of katoen.

Of misschien werk je gewoon liever met een pan.

Dan kun je kiezen voor de traditionele methode waarbij de hoeveelheid soda ash wordt berekend op basis van het droge gewicht van de stof.

Daarbij kom je de term WOF tegen.

WAT BETEKENT WOF?

WOF staat voor Weight of Fiber.

Heel eenvoudig gezegd:

WOF = het droge gewicht van je stof of vezels.

Weeg je droge stof dus voordat je begint.

Weegt je linnen bijvoorbeeld 500 gram?

Dan is jouw WOF 500 gram.

Voor scouring van cellulosevezels kun je als uitgangspunt 1–2% soda ash van het droge stofgewicht gebruiken.

Voorbeelden

100 gram droge stof
1% WOF = 1 gram soda ash
2% WOF = 2 gram soda ash

500 gram droge stof
1% WOF = 5 gram soda ash
2% WOF = 10 gram soda ash

1 kilo droge stof
1% WOF = 10 gram soda ash
2% WOF = 20 gram soda ash

Is je stof ongebleekt, vettig of duidelijk vervuild? Dan kun je binnen deze methode kiezen voor 2% WOF soda ash.

Zo kun je de hoeveelheid soda ash heel precies aanpassen aan de hoeveelheid stof die je wilt scouring.

METHODE 2 – CELLULOSEVEZELS SCOURING IN EEN PAN

🌱 Weeg je droge stof

Weeg eerst je droge linnen, katoen of andere cellulosevezels.

Bereken vervolgens 1–2% WOF soda ash.

🌱 Maak de stof helemaal nat

Maak de stof helemaal nat voordat je deze in het scourbad legt. Een natte vezel neemt het bad gemakkelijker en gelijkmatiger op.

🌱 Los de soda ash op

Los de afgewogen soda ash eerst op in een beetje heet water.

🌱 Maak het scourbad

Vul een ruime roestvrijstalen pan met voldoende water. Geef je stof lekker de ruimte. Het water moet gemakkelijk tussen en rondom de stof kunnen bewegen.

Voeg de opgeloste soda ash toe en meng goed.

Leg je natte stof in het bad.

🌱 Verwarm tot ongeveer 82°C

Verwarm het water langzaam tot ongeveer 82°C.

🌱 Laat 30 minuten scouring

Laat de stof ongeveer 30 minuten op deze temperatuur in het scourbad en beweeg hem tussendoor rustig door het water.

🌱 Spoel goed uit

Haal de stof daarna voorzichtig uit het hete bad en spoel goed uit met schoon water.

Kijk ook eens naar je water

Is het donker of behoorlijk vuil geworden? Dan zie je letterlijk wat er uit je stof is gekomen.

Bij sterk vervuilde vezels kun je het scouringproces nog een keer herhalen.

SCOURING IN DE WASMACHINE OF IN EEN PAN? 

Beide methodes hebben uiteindelijk hetzelfde doel:

een schone en goed toegankelijke cellulosevezel creëren voor het beitsen, natuurlijk verven en ecoprinten.

Zelf kies ik meestal voor de wasmachine.

Voor mij is het praktisch, ik kan grotere hoeveelheden tegelijkertijd voorbereiden en ik heb door mijn eigen ervaring ontdekt dat deze manier fijn aansluit bij mijn verdere ecoprintproces.

De panmethode geeft je juist de mogelijkheid om heel precies te werken met WOF en kleinere hoeveelheden stof.

Er is dus ruimte om te kiezen.

Kijk naar je materiaal, de hoeveelheid stof waarmee je werkt en vooral ook naar wat voor jou prettig werkt.

KAN IK NA HET SCOURING DIRECT GAAN ECOPRINTEN? 

Na het scouring is je stof schoon en voorbereid, maar meestal volgen er nog één of meerdere stappen voordat ik mijn bladeren en bloemen op het linnen leg.

Afhankelijk van de techniek kan dat bijvoorbeeld zijn:

beitsen → tannine → ijzer → natuurlijk verven → ecoprinten

Welke stappen je gebruikt, hangt helemaal af van het resultaat dat je wilt bereiken.

Scouring vormt daarbij de basis.

EEN MOOIE ECOPRINT BEGINT VOOR HET EERSTE BLAD 

Hoe langer ik met natuurlijk verven en ecoprinten werk, hoe meer ik ontdek dat ALLES ERTOE DOET. 

🌱 De voorbereiding van je stof.

🌱 Hoe goed de vezel water opneemt.

🌱 Je beitsmiddel.

🌱 Tannines.

🌱 Concentratie.

🌱 Temperatuur.

🌱 pH.

🌱 Vocht.

🌱 De bladeren en bloemen die je kiest.

🌱 De druk in je bundel.

🌱 En natuurlijk tijd.

Al die kleine stappen werken uiteindelijk samen.

Daarom begint een prachtige ecoprint voor mij al lang voordat ik het eerste blad op mijn linnen leg. `

Met aandacht scouring van cellulosevezels

Schoon. Open. Klaar om te ontvangen.

En daarna mag het spelen beginnen.

 

Een prachtige ecoprint begint daarom voor mij al lang voordat het eerste blad op het linnen ligt.

Het begint met een schone vezel.

Een vezel die klaar is om te ontvangen.

En daarna mag de natuur haar werk gaan doen.

Veel was-, verf- en ecoprintplezier!

Rachel van der Weerd
Atelier Het Kleine Huis
Franeker / Nederland